مطالب حقوقی

نشر اکاذیب
منتشر کردن و اشاعه اخبار دروغین و غیرواقعی جهت وارد کردن خسارت و ضرر به دیگران و یا تشویش اذهان عمومی یا لطمه به حیثیت مقامات رسمی را در اصطلاح حقوقی نشر اکاذیب می گویند.
به عبارتی، هر شخصی مطالب، سخنان و یا نقل ‌قول‌های دروغین و ساختگی را توسط نامه شکوائیه و یا مکتوبات و یا به هر وسیله دیگری انتشار دهد که منجر به وارد شدن لطمه به آبرویی و تشویش اذهان عمومی شود، مرتکب جرم نشر اکاذیب گردیده است.
انواع نشر اکاذیب
• نشر اکاذیب در قانون مجازات اسلامی
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی بیان می دارد: « هر کس به قصد اِضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به و‌سیله نامه یا شکواییه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا توزیع هرگونه او‌راق چاپی یا خطی با امضاء یا بدو‌ن امضاء اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت رأساً یا به عنوان نقل قول به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی تصریحاً یا تلویحاً نسبت دهد اعم از اینکه از طریق مزبور به‌ نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به غیر و‌ارد شود یا نه علاو‌ه‌ بر اعاده حیثیت در صورت امکان، باید به حبس از یک ماه تا یک سال و یا شلاق تا (۷۴) ضَربه محکوم شود.»
• نشر اکاذیب در قانون جرائم رایانه‌ای
ماده 18 ‌قانون جرائم رایانه ای مصوب سال 1388 که در مورد نشر اکاذیب به‌ وسیله رایانه بیان‌ می دارد که: « هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سامانه رایانه ای یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از این که از طریق یاد شده به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت (درصورت امکان)، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون(۵.۰۰۰.۰۰۰)ریال تا چهل میلیون (۴۰.۰۰۰.۰۰۰)ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.»
شرایط وقوع جرم نشر اکاذیب
• انتشار دادن مطالب
جرم نشر اکاذیب با فعل اظهار کردن به معنای بیان کردن صورت می گیرد. برای اینکه عمل شخصی که مطالب خلاف واقعی را اظهار می نماید مشمول تعریف ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی بوده و جرم نشر اکاذیب تلقی گردد، باید این موضوع به ‌صورت عمومی و با قصد تشویش اذهان عمومی و لطمه و خسارت به شخص حقیقی یا حقوقی و یا مقامات رسمی منتشر شود.
چنانچه فردی مطلبی را در نامه‌ای خصوصی به دیگری اظهار کند، هرچند این موضوع خلاف واقع باشد، اما از آنجایی که وصف انتشار موضوع خلاف واقع در آن وجود ندارد، به‌عنوان نشر اکاذیب مورد پیگرد قرار نمی گیرد.
• خلاف واقع بودن موضوعات اظهار شده
مطالبی که در جرم نشر اکاذیب منتشر می گردد، باید خلاف واقع باشد؛ بدین معنا که چنانچه کسی مطالبی را به ضرر دیگری توسط دستگاه‌های رایانه‌ ای و اینترنت و یا توسط چاپ اوراق و مکتوبات انتشار دهد و موجب وارد شدن لطمه به حیثیت فردی شود، ولی مطالب انتشار یافته خلاف واقع نباشد، جرمی مرتکب نگردیده است.
به عبارت دیگر، چنانچه مطالبی که توسط فرد منتشر می‌شود و موجب ورود لطمه به آبرو یا اضرار به غیر باشد، واقعیت داشته باشد مشمول جرم نشر اکاذیب نیست.
• وجود سوءنیت
برای تحقق جرم نشر اکاذیب نیازی نیست که حتماً مطالب خلاف واقع و دروغ‌هایی که انتشار یافته و مسبب ایجاد خسارت و ضرر و یا لطمه به حیثیت و آبرو و یا تشویش اذهان عمومی باشد و صرف اینکه فرد منتشرکننده با قصد ایجاد ضرر و یا تشویش اذهان عمومی نسبت به انتشار مطالب اقدام نماید و در این رابطه سوءنیت داشته باشد، برای تحقق جرم او کافی است.
اثبات دروغ بودن مطالب در نشر اکاذیب
کلمه اکاذیب هرچند جمع «کذب» است، لیکن چنانچه یک مورد دروغ و مطلب خلاف واقع آن به شخصی نسبت داده‌ شده باشد، مشمول تعریف قانون از نشر اکاذیب است.
بر طبق قواعد کلی حقوقی اثبات دروغ بودن مطلب منتشرشده و نیز مجرمانه بودن عمل فردی که مطالب را منتظر کرده است، بر عهده فردی است که مدعی دروغ و خلاف واقع بودن مطالب است. به این معنا که چنانچه شخصی مطالب خلاف واقع ای را نسبت به فردی دیگر انتشار دهد و دیگری از این موضوع آسیب ببیند، شخص شاکی بایستی اثبات نماید که مطالبی که توسط شخص انتشاردهنده، پراکنده ‌شده، دروغ و خلاف واقع است.
تفاوت نشر اکاذیب رایانه‌ ای و عادی
قواعدی که در رابطه با نشر اکاذیب رایانه‌ ای و غیر رایانه‌ ای مطرح‌ گردیده، با یکدیگر شباهت زیادی دارند، لیکن حل اختلاف این دو نوع از نشر اکاذیب با یکدیگر متفاوت است.
مطابق ماده ۱۸ قانون جرائم رایانه‌ای، چنانچه نشر اکاذیب از راه سیستم‌های رایانه‌ای و مخابراتی صورت گیرد، مشمول حکم مقرر در ماده یعنی ۹۱ روز تا ۲ سال حبس خواهد بود.
ولی، در صورتی که نشر اکاذیب از راه نامه یا شکوائیه یا گزارش و توزیع هر نوع اوراق چاپی یا خطی انجام شود، مشمول مجازات مقرر در ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی بوده و به حبس از 2 ماه تا 2 سال و نیز تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می شود.

نشر اکاذیب
منتشر کردن و اشاعه اخبار دروغین و غیرواقعی جهت وارد کردن خسارت و ضرر به دیگران و یا تشویش اذهان عمومی یا لطمه به حیثیت مقامات رسمی را در اصطلاح حقوقی نشر اکاذیب می گویند.
به عبارتی، هر شخصی مطالب، سخنان و یا نقل ‌قول‌های دروغین و ساختگی را توسط نامه شکوائیه و یا مکتوبات و یا به هر وسیله دیگری انتشار دهد که منجر به وارد شدن لطمه به آبرویی و تشویش اذهان عمومی شود، مرتکب جرم نشر اکاذیب گردیده است.
انواع نشر اکاذیب
• نشر اکاذیب در قانون مجازات اسلامی
ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی بیان می دارد: « هر کس به قصد اِضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به و‌سیله نامه یا شکواییه یا مراسلات یا عرایض یا گزارش یا توزیع هرگونه او‌راق چاپی یا خطی با امضاء یا بدو‌ن امضاء اکاذیبی را اظهار نماید یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت رأساً یا به عنوان نقل قول به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقامات رسمی تصریحاً یا تلویحاً نسبت دهد اعم از اینکه از طریق مزبور به‌ نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به غیر و‌ارد شود یا نه علاو‌ه‌ بر اعاده حیثیت در صورت امکان، باید به حبس از یک ماه تا یک سال و یا شلاق تا (۷۴) ضَربه محکوم شود.»
• نشر اکاذیب در قانون جرائم رایانه‌ای
ماده 18 ‌قانون جرائم رایانه ای مصوب سال 1388 که در مورد نشر اکاذیب به‌ وسیله رایانه بیان‌ می دارد که: « هر کس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سامانه رایانه ای یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از این که از طریق یاد شده به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت (درصورت امکان)، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج میلیون(۵.۰۰۰.۰۰۰)ریال تا چهل میلیون (۴۰.۰۰۰.۰۰۰)ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.»
شرایط وقوع جرم نشر اکاذیب
• انتشار دادن مطالب
جرم نشر اکاذیب با فعل اظهار کردن به معنای بیان کردن صورت می گیرد. برای اینکه عمل شخصی که مطالب خلاف واقعی را اظهار می نماید مشمول تعریف ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی بوده و جرم نشر اکاذیب تلقی گردد، باید این موضوع به ‌صورت عمومی و با قصد تشویش اذهان عمومی و لطمه و خسارت به شخص حقیقی یا حقوقی و یا مقامات رسمی منتشر شود.
چنانچه فردی مطلبی را در نامه‌ای خصوصی به دیگری اظهار کند، هرچند این موضوع خلاف واقع باشد، اما از آنجایی که وصف انتشار موضوع خلاف واقع در آن وجود ندارد، به‌عنوان نشر اکاذیب مورد پیگرد قرار نمی گیرد.
• خلاف واقع بودن موضوعات اظهار شده
مطالبی که در جرم نشر اکاذیب منتشر می گردد، باید خلاف واقع باشد؛ بدین معنا که چنانچه کسی مطالبی را به ضرر دیگری توسط دستگاه‌های رایانه‌ ای و اینترنت و یا توسط چاپ اوراق و مکتوبات انتشار دهد و موجب وارد شدن لطمه به حیثیت فردی شود، ولی مطالب انتشار یافته خلاف واقع نباشد، جرمی مرتکب نگردیده است.
به عبارت دیگر، چنانچه مطالبی که توسط فرد منتشر می‌شود و موجب ورود لطمه به آبرو یا اضرار به غیر باشد، واقعیت داشته باشد مشمول جرم نشر اکاذیب نیست.
• وجود سوءنیت
برای تحقق جرم نشر اکاذیب نیازی نیست که حتماً مطالب خلاف واقع و دروغ‌هایی که انتشار یافته و مسبب ایجاد خسارت و ضرر و یا لطمه به حیثیت و آبرو و یا تشویش اذهان عمومی باشد و صرف اینکه فرد منتشرکننده با قصد ایجاد ضرر و یا تشویش اذهان عمومی نسبت به انتشار مطالب اقدام نماید و در این رابطه سوءنیت داشته باشد، برای تحقق جرم او کافی است.
اثبات دروغ بودن مطالب در نشر اکاذیب
کلمه اکاذیب هرچند جمع «کذب» است، لیکن چنانچه یک مورد دروغ و مطلب خلاف واقع آن به شخصی نسبت داده‌ شده باشد، مشمول تعریف قانون از نشر اکاذیب است.
بر طبق قواعد کلی حقوقی اثبات دروغ بودن مطلب منتشرشده و نیز مجرمانه بودن عمل فردی که مطالب را منتظر کرده است، بر عهده فردی است که مدعی دروغ و خلاف واقع بودن مطالب است. به این معنا که چنانچه شخصی مطالب خلاف واقع ای را نسبت به فردی دیگر انتشار دهد و دیگری از این موضوع آسیب ببیند، شخص شاکی بایستی اثبات نماید که مطالبی که توسط شخص انتشاردهنده، پراکنده ‌شده، دروغ و خلاف واقع است.
تفاوت نشر اکاذیب رایانه‌ ای و عادی
قواعدی که در رابطه با نشر اکاذیب رایانه‌ ای و غیر رایانه‌ ای مطرح‌ گردیده، با یکدیگر شباهت زیادی دارند، لیکن حل اختلاف این دو نوع از نشر اکاذیب با یکدیگر متفاوت است.
مطابق ماده ۱۸ قانون جرائم رایانه‌ای، چنانچه نشر اکاذیب از راه سیستم‌های رایانه‌ای و مخابراتی صورت گیرد، مشمول حکم مقرر در ماده یعنی ۹۱ روز تا ۲ سال حبس خواهد بود.
ولی، در صورتی که نشر اکاذیب از راه نامه یا شکوائیه یا گزارش و توزیع هر نوع اوراق چاپی یا خطی انجام شود، مشمول مجازات مقرر در ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی بوده و به حبس از 2 ماه تا 2 سال و نیز تا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می شود.