مطالب حقوقی

مشارکت در قتل چیست؟
هر نوع مشارکت مادی و معنوی در قتل، امکان دارد که به عنوان مشارکت در قتل شناخته شود و مجازات به دنبال خواهد داشت.
به بین دیگر، هنگامی مشارکت در قتل تحقق می یابد که دو یا چند نفر در عملیات اجرایی قتل شرکت داشته باشند. مجازات شریک در قتل معمولاً با توجه به پرونده و موقعیت آن تعیین می گردد، لیکن به صورت کلی در قانون مجازات اسلامی آمده است که چنانچه دو یا چند نفر به طور مشترک شخص دیگری را بکشند، ولی‌دم می‌تواند برای تمامی آن افراد، درخواست قصاص کند. شرکت در قتل زمانی محقق می گردد که مقتول با ورود ضرب و جرح توسط چند نفر کشته شود و مرگ وی به سبب عمل تمامی آن افراد باشد. به عقیده حقوق‌دانان باید بین عمل شریک در قتل و کشته شدن مقتول رابطه مستقیم علت و معلولی وجود داشته باشد.
اگر چند نفر با هم شریک در قتل باشند، ولی‌دم به همراه وکیل پایه یک دادگستری می‌تواند هر کدام از شرکای قتل را قصاص کند و از افرادی که قصاص نمی‌شوند نسبت به سهم آن‌ها، دیه بگیرد. در واقع، شرکایی که قصاص نمی‌شوند، بایستی سهم دیه خود را به شریکی که قصاص می‌شود، پرداخت کنند. بر اساس قانون، هر فردی که با علم و به طور عمدی با یک یا چند نفر دیگر در جرائم تعزیری مشارکت نماید و جرم مستند به عمل کلیه این اشخاص باشد، شریک جرم شناخته شده و مجازات وی مثل مجازات فاعل مستقل جرم است.
قانون جدید مجازات اسلامی قاتل
به موجب ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی: « جنایت در موارد زیر عمدی محسوب می‌شود:
الف- هرگاه مرتکب با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی معین یا فرد یا افرادی غیرمعین از یک جمع را داشته باشد و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن واقع شود، خواه کار ارتکابی نوعاً موجب وقوع آن جنایت یا نظیر آن بشود، خواه نشود.
ب- هرگاه مرتکب، عمداً کاری انجام دهد که نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، می‌گردد، هرچند قصد ارتکاب آن جنایت و نظیر آن را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود.
پ- هرگاه مرتکب قصد ارتکاب جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته و کاری را هم که انجام داده است، نسبت به افراد متعارف نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، نمی‌شود لکن درخصوص مجنیٌ علیه، به علت بیماری، ضعف، پیری یا هر وضعیت دیگر و یا به علت وضعیت خاص مکانی یا زمانی نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود مشروط بر آنکه مرتکب به وضعیت نامتعارف مجنیٌ علیه یا وضعیت خاص مکانی یا زمانی آگاه و متوجه باشد.
ت- هرگاه مرتکب قصد ایراد جنایت واقع شده یا نظیر آن را داشته باشد، بدون آنکه فرد یا جمع معینی مقصود وی باشد، و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن، واقع شود، مانند اینکه در اماکن عمومی بمب گذاری کند.»
تبصره ۱- در بند(ب) عدم آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی است مگر جنایت واقع شده فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب، واقع شده باشد و حساسیت زیاد موضع آسیب نیز غالباً شناخته شده نباشد که در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.
تبصره ۲- در بند(پ) باید آگاهی و توجه مرتکب به اینکه کار نوعاً نسبت به مجنیٌ علیه، موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می‌شود ثابت گردد و درصورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.
بر اساس قانون، برای قتل عمد دو گونه مجازات در نظر گرفته شده است که عبارتند از:
• قصاص
• دیه
شایان ذکر است که در صورتی که اولیای دم از قصاص بگذرند و دیه جایگزین گردد، قاتل علاوه بر پرداخت دیه به سه تا ده سال حبس محکوم خواهد شد.
موارد مشارکت در قتل
چنانچه موارد زیر اثبات شود، مشارکت در قتل، تحقق می یابد:
شریک قتل بایستی به گونه ای در عملیات قتل دخالت و شرکت داشته باشد. به عنوان نمونه، ضربه‌ای به مقتول وارد کرده باشد.
دخالت و عمل شریک بایستی مسبب مرگ مقتول شده باشد. بدین معنا که مرگ مقتول باید به دلیل همان عمل مشترک توسط قاتل و شریک صورت گرفته باشد.
به صورت کلی، مشارکت در قتل وقتی تحقق می یابد که شریک در قتل، نسبت به رفتار خود آگاه باشد باشد و از مجرمانه بودن آن خبر داشته باشد و با سوءنیت و عمداً این عمل را انجام داده باشد. همچنین، وی باید در عملیات اجرایی جرم مشارکت داشته باشد. عملیات اجرایی به اجزای تشکیل‌دهنده یک جرم می گویند و شامل تمامی کارهایی است که در زمان تحقق یک جرم انجام می گیرد.
تفاوت میان مشارکت و معاونت در قتل
معاونت در قتل وقتی محقق می گردد که همکاری در قتل بدون دخالت در عملیات اجرایی باشد.
به سخن دیگر، ممکن است که قبل یا همزمان با وقوع جرم قتل، معاون در وقوع آن دخالت داشته باشد. در واقع بر طبق تعریف قانون از معاونت، معاون جرم در عملیات اجرایی مجرمانه که اجزای سازنده جرم را تشکیل می‌دهد، دخیل نیست بلکه بر طبق شرایط گفته شده در قانون مجازات، در انجام جرم و تحقق آن کمک کرده است.معاونت در قتل به طور کامل با مشارکت در قتل متفاوت است. در مشارکت، شریک در وقوع جرم مداخله مستقیم دارد و در عملیات اجرایی دخالت کرده است. از همین رو، در مشارکت، جرم محقق شده قابل استناد به تمامی شرکا است.

مشارکت در قتل چیست؟
هر نوع مشارکت مادی و معنوی در قتل، امکان دارد که به عنوان مشارکت در قتل شناخته شود و مجازات به دنبال خواهد داشت.
به بین دیگر، هنگامی مشارکت در قتل تحقق می یابد که دو یا چند نفر در عملیات اجرایی قتل شرکت داشته باشند. مجازات شریک در قتل معمولاً با توجه به پرونده و موقعیت آن تعیین می گردد، لیکن به صورت کلی در قانون مجازات اسلامی آمده است که چنانچه دو یا چند نفر به طور مشترک شخص دیگری را بکشند، ولی‌دم می‌تواند برای تمامی آن افراد، درخواست قصاص کند. شرکت در قتل زمانی محقق می گردد که مقتول با ورود ضرب و جرح توسط چند نفر کشته شود و مرگ وی به سبب عمل تمامی آن افراد باشد. به عقیده حقوق‌دانان باید بین عمل شریک در قتل و کشته شدن مقتول رابطه مستقیم علت و معلولی وجود داشته باشد.
اگر چند نفر با هم شریک در قتل باشند، ولی‌دم به همراه وکیل پایه یک دادگستری می‌تواند هر کدام از شرکای قتل را قصاص کند و از افرادی که قصاص نمی‌شوند نسبت به سهم آن‌ها، دیه بگیرد. در واقع، شرکایی که قصاص نمی‌شوند، بایستی سهم دیه خود را به شریکی که قصاص می‌شود، پرداخت کنند. بر اساس قانون، هر فردی که با علم و به طور عمدی با یک یا چند نفر دیگر در جرائم تعزیری مشارکت نماید و جرم مستند به عمل کلیه این اشخاص باشد، شریک جرم شناخته شده و مجازات وی مثل مجازات فاعل مستقل جرم است.
قانون جدید مجازات اسلامی قاتل
به موجب ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی: « جنایت در موارد زیر عمدی محسوب می‌شود:
الف- هرگاه مرتکب با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی معین یا فرد یا افرادی غیرمعین از یک جمع را داشته باشد و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن واقع شود، خواه کار ارتکابی نوعاً موجب وقوع آن جنایت یا نظیر آن بشود، خواه نشود.
ب- هرگاه مرتکب، عمداً کاری انجام دهد که نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، می‌گردد، هرچند قصد ارتکاب آن جنایت و نظیر آن را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود.
پ- هرگاه مرتکب قصد ارتکاب جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته و کاری را هم که انجام داده است، نسبت به افراد متعارف نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، نمی‌شود لکن درخصوص مجنیٌ علیه، به علت بیماری، ضعف، پیری یا هر وضعیت دیگر و یا به علت وضعیت خاص مکانی یا زمانی نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می‌شود مشروط بر آنکه مرتکب به وضعیت نامتعارف مجنیٌ علیه یا وضعیت خاص مکانی یا زمانی آگاه و متوجه باشد.
ت- هرگاه مرتکب قصد ایراد جنایت واقع شده یا نظیر آن را داشته باشد، بدون آنکه فرد یا جمع معینی مقصود وی باشد، و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن، واقع شود، مانند اینکه در اماکن عمومی بمب گذاری کند.»
تبصره ۱- در بند(ب) عدم آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی است مگر جنایت واقع شده فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب، واقع شده باشد و حساسیت زیاد موضع آسیب نیز غالباً شناخته شده نباشد که در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.
تبصره ۲- در بند(پ) باید آگاهی و توجه مرتکب به اینکه کار نوعاً نسبت به مجنیٌ علیه، موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می‌شود ثابت گردد و درصورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی‌شود.
بر اساس قانون، برای قتل عمد دو گونه مجازات در نظر گرفته شده است که عبارتند از:
• قصاص
• دیه
شایان ذکر است که در صورتی که اولیای دم از قصاص بگذرند و دیه جایگزین گردد، قاتل علاوه بر پرداخت دیه به سه تا ده سال حبس محکوم خواهد شد.
موارد مشارکت در قتل
چنانچه موارد زیر اثبات شود، مشارکت در قتل، تحقق می یابد:
شریک قتل بایستی به گونه ای در عملیات قتل دخالت و شرکت داشته باشد. به عنوان نمونه، ضربه‌ای به مقتول وارد کرده باشد.
دخالت و عمل شریک بایستی مسبب مرگ مقتول شده باشد. بدین معنا که مرگ مقتول باید به دلیل همان عمل مشترک توسط قاتل و شریک صورت گرفته باشد.
به صورت کلی، مشارکت در قتل وقتی تحقق می یابد که شریک در قتل، نسبت به رفتار خود آگاه باشد باشد و از مجرمانه بودن آن خبر داشته باشد و با سوءنیت و عمداً این عمل را انجام داده باشد. همچنین، وی باید در عملیات اجرایی جرم مشارکت داشته باشد. عملیات اجرایی به اجزای تشکیل‌دهنده یک جرم می گویند و شامل تمامی کارهایی است که در زمان تحقق یک جرم انجام می گیرد.
تفاوت میان مشارکت و معاونت در قتل
معاونت در قتل وقتی محقق می گردد که همکاری در قتل بدون دخالت در عملیات اجرایی باشد.
به سخن دیگر، ممکن است که قبل یا همزمان با وقوع جرم قتل، معاون در وقوع آن دخالت داشته باشد. در واقع بر طبق تعریف قانون از معاونت، معاون جرم در عملیات اجرایی مجرمانه که اجزای سازنده جرم را تشکیل می‌دهد، دخیل نیست بلکه بر طبق شرایط گفته شده در قانون مجازات، در انجام جرم و تحقق آن کمک کرده است.معاونت در قتل به طور کامل با مشارکت در قتل متفاوت است. در مشارکت، شریک در وقوع جرم مداخله مستقیم دارد و در عملیات اجرایی دخالت کرده است. از همین رو، در مشارکت، جرم محقق شده قابل استناد به تمامی شرکا است.