مطالب حقوقی

جرم خیانت در امانت از جرایمی می باشد که امروزه در دادگستری ها به طور گسترده مطرح گردیده و حجم زیادی از دعاوی کیفری را به خود اختصاص داده است.
به موجب ماده ۶۷۴ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی: « هر گاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت، به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور، مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.»
ارکان تشکیل دهنده جرم خیانت در امانت
خیانت در امانت هنگامی رخ می دهد که مالی به فردی سپرده شده باشد و بنا بر این بوده که وی آن مال را پس بدهد یا به مصرف مشخصی برساند، ولی چنین نکرده است و مال امانی را مسترد نمی کند.
جرم خیانت در امانت هم می‌تواند به صورت فعل مثبت یعنی انجام دادن کاری صورت گیرد، هم می تواند به صورت فعل منفی یعنی امتناع از انجام دادن کاری باشد.
خیانت در امانت جرم مقید به نتیجه است؛ بدین معنا که برای اینکه اعمال شخص، حالت مجرمانه پیدا کند و مجرم شناخته شود، بایستی ضربه ای از سوی اعمال او به فرد دیگری وارد شود.
مالکیت مال امانی
فردی که مالی را به امانت می دهد، حتماً می بایست مالک بوده باشد یا اینکه از جانب مالک، اجازه امانت دادن آن مال را داشته باشد. در صورتی که چنین نباشد، نمی‌توان اتفاقی که رخ داده را جرم خیانت در امانت نامید.
وجود رابطه امانی
مالی که نسبت به آن ادعای خیانت در امانت می شود، باید قبلا به صورت امانی در اختیار متهم قرار گرفته باشد. بنابراین وجود رابطه امانت میان امانت گذار و امانت گیرنده برای تحقق جرم خیانت در امانت ضروری است.
انواع امانت
امانت به دو گونه است: امانت قانونی و امانت قراردادی.
امانت قراردادی: آن است که دو فرد با هم توافق می کنند و مالی از جانب یکی از آنها به دیگری سپرده می شود تا از آن نگهداری کند یا به مصرف خاصی برساند.
امانت قانونی: زمانی که قانون مالی را در دست شخصی در حکم امانت فرض کرده و احکام امین را بر او بار کرده باشد. لازم به ذکر است که جرم خیانت در امانت فقط در‏ امانت قراردادی قابل طرح و پیگیری می باشد.
وجود سوء نیت
فردی که متهم به خیانت در امانت می گردد، باید به این موضوع که مال به طور امانی دردست وی می باشد، آگاهی داشته باشد. و نیز با سوءنیت و قصد ضرر زدن به صاحب مال از پس دادن و یا انجام اعمالی که آن مال برای آن به وی سپرده شده است، امتناع کند.
این جرم از جرایم تعزیری بوده، زیرا سابقه فقهی دارد و بر مبنای قاعده “اوفوا بالعقود” بنا نهاده شده است.
موضوع جرم خیانت در امانت
از نظر بسیاری از حقوقدانان چنانچه موضوع امانت چیزی مانند پول باشد، خیانت در امانت تحقق پیدا نمی کند، بلکه باید دعوای مطالبه آن از دادگاه های حقوقی مطرح گردد.
چنانچه فردی با دیگری رابطه امانی داشته و مالی را نزد وی به امانت بگذارد و شخص امین فوت کند و وراث وی نسبت به مال خیانت در امانت کند، از آنجایی که رابطه امانی میان شخص متوفی و صاحب مال وجود داشته و این رابطه قابل تعمیم به بررسی نیست، پسورد خیانت در امانت نیز در این حالت موضوعیت ندارد.
مجازات خیانت در امانت
به موجب ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی در باب تعزیرات بیان گردیده است که هر کس مرتکب جرم خیانت در امانت گردد مستحق مجازات از 6 ماه تا 3 سال حبس است.
شرایط جرم رخ داده و نیز شرایط مرتکب جرم مجازاتی بین حداقل و حداکثر بیان شده برای مرتکب تعیین می کند.
صورتهای خاص جرم خیانت در امانت
اشکال خاصی از جرم خیانت در امانت نیز وجود دارد که عنوان مجرمانه خاص و مجازات معین دارند. بعضی از آنها عبارتند از:
-جرم اختلاس: یعنی زمانی که مالی که حسب وظیفه به کارمند دولت سپرده شده است، توسط وی تملک گردد. این جرم در ۵ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا اختلاس و کلاهبرداری مطرح گردیده است.
در این ماده خصوصیت خاصی که برای مرتکب ذکر شده، کارمند دولت بودن است. در این ماده تنها تصاحب و تملک شده البته تلف عمدی اموال دولتی نیز در حکم اختلاس است.
-جرم تصرف غیرقانونی: این جرم موضوع ماده ۵۹۸ قانون مجازات اسلامی در باب تعزیرات می باشد و نباید آن را با جرم تصرف عدوانی اشتباه گرفت و در حالتی رخ می دهد که کارمندی که مال به وی سپرده شده است، آن را تصاحب نمی‌کند، ولی مورد استفاده غیر قانونی قرار می دهد. تفاوت اصلی میان این جرم و جرم اختلاس این می باشد که در جرم اختلاس، قصد تملک وجود دارد، اما در جرم تصرف و استفاده غیر قانونی قصد تملک وجود ندارد.

جرم خیانت در امانت از جرایمی می باشد که امروزه در دادگستری ها به طور گسترده مطرح گردیده و حجم زیادی از دعاوی کیفری را به خود اختصاص داده است.
به موجب ماده ۶۷۴ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی: « هر گاه اموال منقول یا غیر منقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته و چک و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت، به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور، مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.»
ارکان تشکیل دهنده جرم خیانت در امانت
خیانت در امانت هنگامی رخ می دهد که مالی به فردی سپرده شده باشد و بنا بر این بوده که وی آن مال را پس بدهد یا به مصرف مشخصی برساند، ولی چنین نکرده است و مال امانی را مسترد نمی کند.
جرم خیانت در امانت هم می‌تواند به صورت فعل مثبت یعنی انجام دادن کاری صورت گیرد، هم می تواند به صورت فعل منفی یعنی امتناع از انجام دادن کاری باشد.
خیانت در امانت جرم مقید به نتیجه است؛ بدین معنا که برای اینکه اعمال شخص، حالت مجرمانه پیدا کند و مجرم شناخته شود، بایستی ضربه ای از سوی اعمال او به فرد دیگری وارد شود.
مالکیت مال امانی
فردی که مالی را به امانت می دهد، حتماً می بایست مالک بوده باشد یا اینکه از جانب مالک، اجازه امانت دادن آن مال را داشته باشد. در صورتی که چنین نباشد، نمی‌توان اتفاقی که رخ داده را جرم خیانت در امانت نامید.
وجود رابطه امانی
مالی که نسبت به آن ادعای خیانت در امانت می شود، باید قبلا به صورت امانی در اختیار متهم قرار گرفته باشد. بنابراین وجود رابطه امانت میان امانت گذار و امانت گیرنده برای تحقق جرم خیانت در امانت ضروری است.
انواع امانت
امانت به دو گونه است: امانت قانونی و امانت قراردادی.
امانت قراردادی: آن است که دو فرد با هم توافق می کنند و مالی از جانب یکی از آنها به دیگری سپرده می شود تا از آن نگهداری کند یا به مصرف خاصی برساند.
امانت قانونی: زمانی که قانون مالی را در دست شخصی در حکم امانت فرض کرده و احکام امین را بر او بار کرده باشد. لازم به ذکر است که جرم خیانت در امانت فقط در‏ امانت قراردادی قابل طرح و پیگیری می باشد.
وجود سوء نیت
فردی که متهم به خیانت در امانت می گردد، باید به این موضوع که مال به طور امانی دردست وی می باشد، آگاهی داشته باشد. و نیز با سوءنیت و قصد ضرر زدن به صاحب مال از پس دادن و یا انجام اعمالی که آن مال برای آن به وی سپرده شده است، امتناع کند.
این جرم از جرایم تعزیری بوده، زیرا سابقه فقهی دارد و بر مبنای قاعده “اوفوا بالعقود” بنا نهاده شده است.
موضوع جرم خیانت در امانت
از نظر بسیاری از حقوقدانان چنانچه موضوع امانت چیزی مانند پول باشد، خیانت در امانت تحقق پیدا نمی کند، بلکه باید دعوای مطالبه آن از دادگاه های حقوقی مطرح گردد.
چنانچه فردی با دیگری رابطه امانی داشته و مالی را نزد وی به امانت بگذارد و شخص امین فوت کند و وراث وی نسبت به مال خیانت در امانت کند، از آنجایی که رابطه امانی میان شخص متوفی و صاحب مال وجود داشته و این رابطه قابل تعمیم به بررسی نیست، پسورد خیانت در امانت نیز در این حالت موضوعیت ندارد.
مجازات خیانت در امانت
به موجب ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی در باب تعزیرات بیان گردیده است که هر کس مرتکب جرم خیانت در امانت گردد مستحق مجازات از 6 ماه تا 3 سال حبس است.
شرایط جرم رخ داده و نیز شرایط مرتکب جرم مجازاتی بین حداقل و حداکثر بیان شده برای مرتکب تعیین می کند.
صورتهای خاص جرم خیانت در امانت
اشکال خاصی از جرم خیانت در امانت نیز وجود دارد که عنوان مجرمانه خاص و مجازات معین دارند. بعضی از آنها عبارتند از:
-جرم اختلاس: یعنی زمانی که مالی که حسب وظیفه به کارمند دولت سپرده شده است، توسط وی تملک گردد. این جرم در ۵ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا اختلاس و کلاهبرداری مطرح گردیده است.
در این ماده خصوصیت خاصی که برای مرتکب ذکر شده، کارمند دولت بودن است. در این ماده تنها تصاحب و تملک شده البته تلف عمدی اموال دولتی نیز در حکم اختلاس است.
-جرم تصرف غیرقانونی: این جرم موضوع ماده ۵۹۸ قانون مجازات اسلامی در باب تعزیرات می باشد و نباید آن را با جرم تصرف عدوانی اشتباه گرفت و در حالتی رخ می دهد که کارمندی که مال به وی سپرده شده است، آن را تصاحب نمی‌کند، ولی مورد استفاده غیر قانونی قرار می دهد. تفاوت اصلی میان این جرم و جرم اختلاس این می باشد که در جرم اختلاس، قصد تملک وجود دارد، اما در جرم تصرف و استفاده غیر قانونی قصد تملک وجود ندارد.