مطالب حقوقی

دلایل دزدیدن پلاک خودرو
جرم سرقت پلاک خودرو، از جرایم رایج بوده و بخش زیادی از پرونده های دادسرا و دادگاه های کیفری را مختص به خود کرده است.
به صورت کلی، نمی توان دلیل انحصاری و خاصی را برای دزدیده شدن پلاک خودرو، توسط سارقین بیان کرد و انگیزه هر یک از آن ها با دیگری تفاوت دارد.
بر طبق روند قضایی و آنچه که سارقین بعد از دستگیری بیان می کنند، و نیز با در نظر گرفتن جرایمی که به دنبال دزدیده شدن پلاک خودرو، اتفاق می افتد، می توان بیان داشت که علت دزدیده شدن پلاک خود توسط سارق، نصب آن بر روی خودرویی دیگر، ارتکاب جرم، شانه خالی کردن از مسئولیت کیفری و فرار از مجازات است؛ زیرا در بسیاری از موارد، در صورتی که مرتکب جرم، با خودرویی که پلاک آن دزدی است از صحنه فرار کند و شاکی و اشخاص حاضر در صحنه جرم، نام و نام خانوادگی وی را ندانند، شماره پلاک نصب شده بر روی خودرو را گزارش داده و اینگونه، صاحب اصلی پلاک، دستگیر می شود.
بازم به ذکر است که اکثر سارقان پلاک خودرو، با نصب پلاک دزدیده شده بر خودرویی دیگر، اقدام به ارتکاب جرایمی نظیر کلاهبرداری و تقلب در خرید و فروش ماشین، دزدی از خانه یا مکانی مثل مغازه و بانک، تخلفات رانندگی، قتل به واسطه تصادف، فروش پلاک به مجرمین دیگر برای نصب آن بر روی خودرویی دیگر برای ارتکاب جرایم مختلف و... می کنند.
مجازات سرقت پلاک خودرو
برای مجازات سرقت پلاک خودرو، فروض مختلفی در نظر گرفته می شود. نخست این که شرایط سرقت حدی، موجود بوده و سارق در این شرایط، اقدام به دزدیدن پلاک خودرو کرده که در چنین شرایطی، مجازات وی برای جرم سرقت پلاک ماشین، در ماده 278 قانون مجازات اسلامی ذکر شده است. این ماده بیان می دارد: « حد سرقت به شرح زیر است:
الف- در مرتبه اول، قطع چهار انگشت دست راست سارق از انتهای آن است، به طوری که انگشت شست و کف دست باقی بماند.
ب- در مرتبه دوم، قطع پای چپ سارق از پایین برآمدگی است، به نحوی که نصف قدم و مقداری از محل مسح باقی بماند.
پ- در مرتبه سوم، حبس ابد است.
ت- در مرتبه چهارم، اعدام است هر چند سرقت در زندان باشد.»
تبصره ۱- هرگاه سارق، فاقد عضو متعلق قطع باشد، حسب مورد مشمول یکی از سرقتهای تعزیری می‌شود.
تبصره ۲- درمورد بند(پ) این ماده و سایر حبس‌هایی که مشمول عنوان تعزیر نیست هرگاه مرتکب حین اجرای مجازات توبه نماید و مقام رهبری آزادی او را مصلحت بداند با عفو ایشان از حبس آزاد می‌شود. همچنین مقام رهبری می‌تواند مجازات او را به مجازات تعزیری دیگری تبدیل نماید.
به موجب ماده 651 قانون مجازات اسلامی، مجازات سرقت پلاک ماشین، در صورتی که سرقت، کلیه شرایط حد را نداشته باشد، لیکن همه 5 شرطی که در ادامه ذکر می شوند را داشته باشد، حبس از 5 تا 20 سال و تا (۷۴) ضربه شلاق‌ خواهد بود. این پنج شرط عبارتند از:
۱ - سرقت در شب صورت گرفته باشد.
۲ – تعداد سارقین 2 نفر یا بیشتر باشد.
۳ - یک یا چند نفر از آنان حامل سلاح ظاهر یا مخفی بوده باشند.
۴ - از دیوار بالا رفته یا حرز را شکسته یا کلید ساختگی به کار برده یا اینکه عنوان یا لباس مستخدم دولت را اختیار نموده یا بر خلاف حقیقت خود ‌را مامور دولتی قلمداد کرده یا در جایی که محل سکنی یا مهیا برای سکنی یا توابع آن می باشد، سرقت کرده باشند.
۵ - در ضمن سرقت کسی را آزار یا تهدید کرده باشند.
ماده 652 قانون مجازات اسلامی بیان می دارد: « هر گاه سرقت مقرون به آزار باشد و یا سارق مسلح باشد به حبس از سه ماه تا ده سال و شلاق تا (۷۴) ضربه محکوم می‌شود و اگر جرحی نیز واقع شده باشد علاوه بر مجازات جرح به حداکثر مجازات مذکور در این ماده محکوم می‌گردد.»
همچنین بر اساس ماده ۶۵۴ قانون مجازات اسلامی: « هر گاه سرقت در شب واقع شده باشد و سارقین دو نفر یا بیشتر باشند و لااقل یک نفر از آنان حامل سلاح ظاهر یا مخفی باشد در صورتی که بر حامل اسلحه عنوان محارب صدق نکند جزای مرتکب یا مرتکبان حبس از پنج تا پانزده سال و شلاق تا (۷۴) ضربه می‌باشد.»
بر طبق ماده 656 قانون مجازات اسلامی: « در صورتی که سرقت جامع شرایط حد نباشد و مقرون به یکی از شرایط زیر باشد مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال و تا (۷۴)‌ضربه شلاق محکوم می‌شود:
۱ - سرقت در جایی که محل سکنی یا مهیا برای سکنی یا در توابع آن یا در محل‌های عمومی از قبیل مسجد و حمام و غیر اینها واقع شده باشد.
۲ - سرقت در جایی واقع شده باشد که به واسطه درخت و یا بوته یا پرچین یا نرده محرز بوده و سارق حرز را شکسته باشد.
۳ - در صورتی که سرقت در شب واقع شده باشد.
۴ - سارقین دو نفر یا بیشتر باشند.
۵ - سارق مستخدم بوده و مال مخدوم خود را دزدیده یا مال دیگری را در منزل مخدوم خود یا منزل دیگری که به اتفاق مخدوم به آن جا رفته یا‌ شاگرد یا کارگر بوده و یا در محلی که معمولاً محل کار وی بوده از قبیل خانه، دکان، کارگاه، کارخانه و انبار سرقت نموده باشد.
۶ - هر گاه اداره‌کنندگان هتل و مسافرخانه و کاروانسرا و کاروان و به طور کلی کسانی که به اقتضای شغل اموالی در دسترس آنان است تمام یا‌قسمتی از آن را مورد دستبرد قرار دهند.»
به موجب ماده 657 قانون مجازات اسلامی، در شرایطی که دارنده پلاک خودرو، به هر دلیلی، پلاک را با خود حمل کند و سارق از طریق کیف‌زنی - جیب‌بری و نظایر آن، اقدام به سرقت آن کند به حبس از 1 تا 5 سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
ماده 661 قانون مجازات اسلامی بیان می دارد: « در سایر موارد که سرقت مقرون به شرایط مذکور در مواد فوق نباشد مجازات مرتکب، حبس از سه ماه و یک روز تا دو سال و تا (۷۴)‌ضربه شلاق خواهد بود.»
از ماده 720 قانون مجازات اسلامی در می یابیم که: « هر کس در ارقام و مشخصات پلاک وسایل نقلیه موتوری زمینی، آبی یا کشاورزی تغییر دهد و یا پلاک وسیله نقلیه موتوری دیگری را به‌آن الصاق نماید یا برای آن پلاک تقلبی بکار برد یا چنین وسایلی را با علم به تغییر و یا تعویض پلاک تقلبی مورد استفاده قرار دهد و همچنین هر کس به‌نحوی از انحاء در شماره شاسی، موتور یا پلاک وسیله نقلیه موتوری و یا پلاکهای موتور و شاسی که از طرف کارخانه سازنده حک یا نصب شده بدون‌تحصیل مجوز از راهنمای و رانندگی تغییر دهد و آن را از صورت اصلی کارخانه خارج کند به حبس از شش ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.»
همچنین بر اساس ماده 722 قانون مجازات اسلامی [جزای نقدی اصلاحی ۱۳۹۹/۱۱/۰۸]- چنانچه وسیله موتوری یا پلاک آن سرقت یا مفقود شود، شخصی که وسیله در اختیار و تصرف او بوده است اعم از آن که مالک بوده یا‌ نبوده پس از اطلاع مکلف است بلافاصله مراتب را به نزدیکترین مرکز نیروی انتظامی اعلام نماید، متخلف از این ماده به جزای نقدی از ۵/۰۰۰/۰۰۰ تا‌ ۱۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال محکوم خواهد شد.
اقدامات لازم برای مالک خودروی دزدیده شده
مالک یا متصرف خودرویی که پلاک آن به سرقت رفته، باید در اولین فرصت و به محض اطلاع از سرقت و مفقودی پلاک ماشین، مراتب را به نزدیک ترین مرکز نیروی انتظامی اعلام کند، در غیر این صورت به جزای نقدی مندرج در ماده 722 قانون مجازات که در پاراگراف قبل ذکر شد، محکوم خواهد گردید.

دلایل دزدیدن پلاک خودرو
جرم سرقت پلاک خودرو، از جرایم رایج بوده و بخش زیادی از پرونده های دادسرا و دادگاه های کیفری را مختص به خود کرده است.
به صورت کلی، نمی توان دلیل انحصاری و خاصی را برای دزدیده شدن پلاک خودرو، توسط سارقین بیان کرد و انگیزه هر یک از آن ها با دیگری تفاوت دارد.
بر طبق روند قضایی و آنچه که سارقین بعد از دستگیری بیان می کنند، و نیز با در نظر گرفتن جرایمی که به دنبال دزدیده شدن پلاک خودرو، اتفاق می افتد، می توان بیان داشت که علت دزدیده شدن پلاک خود توسط سارق، نصب آن بر روی خودرویی دیگر، ارتکاب جرم، شانه خالی کردن از مسئولیت کیفری و فرار از مجازات است؛ زیرا در بسیاری از موارد، در صورتی که مرتکب جرم، با خودرویی که پلاک آن دزدی است از صحنه فرار کند و شاکی و اشخاص حاضر در صحنه جرم، نام و نام خانوادگی وی را ندانند، شماره پلاک نصب شده بر روی خودرو را گزارش داده و اینگونه، صاحب اصلی پلاک، دستگیر می شود.
بازم به ذکر است که اکثر سارقان پلاک خودرو، با نصب پلاک دزدیده شده بر خودرویی دیگر، اقدام به ارتکاب جرایمی نظیر کلاهبرداری و تقلب در خرید و فروش ماشین، دزدی از خانه یا مکانی مثل مغازه و بانک، تخلفات رانندگی، قتل به واسطه تصادف، فروش پلاک به مجرمین دیگر برای نصب آن بر روی خودرویی دیگر برای ارتکاب جرایم مختلف و... می کنند.
مجازات سرقت پلاک خودرو
برای مجازات سرقت پلاک خودرو، فروض مختلفی در نظر گرفته می شود. نخست این که شرایط سرقت حدی، موجود بوده و سارق در این شرایط، اقدام به دزدیدن پلاک خودرو کرده که در چنین شرایطی، مجازات وی برای جرم سرقت پلاک ماشین، در ماده 278 قانون مجازات اسلامی ذکر شده است. این ماده بیان می دارد: « حد سرقت به شرح زیر است:
الف- در مرتبه اول، قطع چهار انگشت دست راست سارق از انتهای آن است، به طوری که انگشت شست و کف دست باقی بماند.
ب- در مرتبه دوم، قطع پای چپ سارق از پایین برآمدگی است، به نحوی که نصف قدم و مقداری از محل مسح باقی بماند.
پ- در مرتبه سوم، حبس ابد است.
ت- در مرتبه چهارم، اعدام است هر چند سرقت در زندان باشد.»
تبصره ۱- هرگاه سارق، فاقد عضو متعلق قطع باشد، حسب مورد مشمول یکی از سرقتهای تعزیری می‌شود.
تبصره ۲- درمورد بند(پ) این ماده و سایر حبس‌هایی که مشمول عنوان تعزیر نیست هرگاه مرتکب حین اجرای مجازات توبه نماید و مقام رهبری آزادی او را مصلحت بداند با عفو ایشان از حبس آزاد می‌شود. همچنین مقام رهبری می‌تواند مجازات او را به مجازات تعزیری دیگری تبدیل نماید.
به موجب ماده 651 قانون مجازات اسلامی، مجازات سرقت پلاک ماشین، در صورتی که سرقت، کلیه شرایط حد را نداشته باشد، لیکن همه 5 شرطی که در ادامه ذکر می شوند را داشته باشد، حبس از 5 تا 20 سال و تا (۷۴) ضربه شلاق‌ خواهد بود. این پنج شرط عبارتند از:
۱ - سرقت در شب صورت گرفته باشد.
۲ – تعداد سارقین 2 نفر یا بیشتر باشد.
۳ - یک یا چند نفر از آنان حامل سلاح ظاهر یا مخفی بوده باشند.
۴ - از دیوار بالا رفته یا حرز را شکسته یا کلید ساختگی به کار برده یا اینکه عنوان یا لباس مستخدم دولت را اختیار نموده یا بر خلاف حقیقت خود ‌را مامور دولتی قلمداد کرده یا در جایی که محل سکنی یا مهیا برای سکنی یا توابع آن می باشد، سرقت کرده باشند.
۵ - در ضمن سرقت کسی را آزار یا تهدید کرده باشند.
ماده 652 قانون مجازات اسلامی بیان می دارد: « هر گاه سرقت مقرون به آزار باشد و یا سارق مسلح باشد به حبس از سه ماه تا ده سال و شلاق تا (۷۴) ضربه محکوم می‌شود و اگر جرحی نیز واقع شده باشد علاوه بر مجازات جرح به حداکثر مجازات مذکور در این ماده محکوم می‌گردد.»
همچنین بر اساس ماده ۶۵۴ قانون مجازات اسلامی: « هر گاه سرقت در شب واقع شده باشد و سارقین دو نفر یا بیشتر باشند و لااقل یک نفر از آنان حامل سلاح ظاهر یا مخفی باشد در صورتی که بر حامل اسلحه عنوان محارب صدق نکند جزای مرتکب یا مرتکبان حبس از پنج تا پانزده سال و شلاق تا (۷۴) ضربه می‌باشد.»
بر طبق ماده 656 قانون مجازات اسلامی: « در صورتی که سرقت جامع شرایط حد نباشد و مقرون به یکی از شرایط زیر باشد مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال و تا (۷۴)‌ضربه شلاق محکوم می‌شود:
۱ - سرقت در جایی که محل سکنی یا مهیا برای سکنی یا در توابع آن یا در محل‌های عمومی از قبیل مسجد و حمام و غیر اینها واقع شده باشد.
۲ - سرقت در جایی واقع شده باشد که به واسطه درخت و یا بوته یا پرچین یا نرده محرز بوده و سارق حرز را شکسته باشد.
۳ - در صورتی که سرقت در شب واقع شده باشد.
۴ - سارقین دو نفر یا بیشتر باشند.
۵ - سارق مستخدم بوده و مال مخدوم خود را دزدیده یا مال دیگری را در منزل مخدوم خود یا منزل دیگری که به اتفاق مخدوم به آن جا رفته یا‌ شاگرد یا کارگر بوده و یا در محلی که معمولاً محل کار وی بوده از قبیل خانه، دکان، کارگاه، کارخانه و انبار سرقت نموده باشد.
۶ - هر گاه اداره‌کنندگان هتل و مسافرخانه و کاروانسرا و کاروان و به طور کلی کسانی که به اقتضای شغل اموالی در دسترس آنان است تمام یا‌قسمتی از آن را مورد دستبرد قرار دهند.»
به موجب ماده 657 قانون مجازات اسلامی، در شرایطی که دارنده پلاک خودرو، به هر دلیلی، پلاک را با خود حمل کند و سارق از طریق کیف‌زنی - جیب‌بری و نظایر آن، اقدام به سرقت آن کند به حبس از 1 تا 5 سال و تا (۷۴) ضربه شلاق محکوم خواهد شد.
ماده 661 قانون مجازات اسلامی بیان می دارد: « در سایر موارد که سرقت مقرون به شرایط مذکور در مواد فوق نباشد مجازات مرتکب، حبس از سه ماه و یک روز تا دو سال و تا (۷۴)‌ضربه شلاق خواهد بود.»
از ماده 720 قانون مجازات اسلامی در می یابیم که: « هر کس در ارقام و مشخصات پلاک وسایل نقلیه موتوری زمینی، آبی یا کشاورزی تغییر دهد و یا پلاک وسیله نقلیه موتوری دیگری را به‌آن الصاق نماید یا برای آن پلاک تقلبی بکار برد یا چنین وسایلی را با علم به تغییر و یا تعویض پلاک تقلبی مورد استفاده قرار دهد و همچنین هر کس به‌نحوی از انحاء در شماره شاسی، موتور یا پلاک وسیله نقلیه موتوری و یا پلاکهای موتور و شاسی که از طرف کارخانه سازنده حک یا نصب شده بدون‌تحصیل مجوز از راهنمای و رانندگی تغییر دهد و آن را از صورت اصلی کارخانه خارج کند به حبس از شش ماه تا یک سال محکوم خواهد شد.»
همچنین بر اساس ماده 722 قانون مجازات اسلامی [جزای نقدی اصلاحی ۱۳۹۹/۱۱/۰۸]- چنانچه وسیله موتوری یا پلاک آن سرقت یا مفقود شود، شخصی که وسیله در اختیار و تصرف او بوده است اعم از آن که مالک بوده یا‌ نبوده پس از اطلاع مکلف است بلافاصله مراتب را به نزدیکترین مرکز نیروی انتظامی اعلام نماید، متخلف از این ماده به جزای نقدی از ۵/۰۰۰/۰۰۰ تا‌ ۱۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال محکوم خواهد شد.
اقدامات لازم برای مالک خودروی دزدیده شده
مالک یا متصرف خودرویی که پلاک آن به سرقت رفته، باید در اولین فرصت و به محض اطلاع از سرقت و مفقودی پلاک ماشین، مراتب را به نزدیک ترین مرکز نیروی انتظامی اعلام کند، در غیر این صورت به جزای نقدی مندرج در ماده 722 قانون مجازات که در پاراگراف قبل ذکر شد، محکوم خواهد گردید.