مطالب حقوقی

هنگامی که پرونده ای در دادگاه مطرح شده و به آن رسیدگی می شود، فردی به عنوان متهم پرونده معرفی شده و بازپرس دادگاه، تحقیقات مقدماتی را آغاز می نماید.
برای اینکه بازپرس به متهم دسترسی داشته باشد و از فرار یا پنهان شدن وی جلوگیری کند، یکی از قرارهای تامین کیفری مانند قرار بازداشت موقت را صادر می نماید.
قرار بازداشت موقت چیست؟
قرار بازداشت موقت شدیدترین قراری می باشد که می تواند برای متهم صادر گردد. این قرار توسط بازپرس صادر گردیده و بایستی به تایید دادستان برسد، چنانچه دادستان، صدور این قرار را تایید ننماید، بازپرس باید قرار دیگری را صادر کند.
در صورتی که میان بازپرس و دادستان بر سر صدور این قرار اختلاف به وجود آید، این اختلاف در دادگاه بررسی خواهد شد.
موارد صدور قرار بازداشت
به دلیل سختگیری های قراربازداشت موقت، این قرار برای جرائم مهم صادر می گردد. این جرائم عبارتند از:
جرائمی که مجازات قانونی آنها اعدام یا قصاص نفس، حبس ابد یا قطع عضو بوده و نیز جرائم عمدی علیه تمامیت جسمانی افراد که مقدار دیه آنها یک سوم دیه کامل یا بیشتر از آن است.
جرائم تعزیری درجه 4 و بالاتر (جرائمی که مجازات آن ها حبس بیش از پنج سال، مجازات نقدی بیشتر از 18 میلیون تومان، انفصال دائم از خدمت، مصادره اموال و انحلال شخص حقوقی است.)
جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور که مجازات آنها درجه 5 و بالاتر است.
ایجاد مزاحمت و آزار و اذیت زنان و کودکان، تظاهر، قدرت نمایی و ایجاد مزاحمت برای افراد توسط چاقو یا هر گونه سلاح دیگری.
سرقت، کلاهبرداری، ارتشا و اختلاس، خیانت در امانت، جعل یا استفاده از سند مجعول چنانچه متهم یک فقره سابقه از هر کدام از این جرائم داشته باشد.
در این نوع جرائم نیز بازپرس قادر است قرار دیگری به جز بازداشت را انتخاب کند و برای صدور این قرار هیچ اجباری وجود ندارد.
موارد الزامی صدور قرار بازداشت موقت
همانگونه که ذکر شد برای صدور قرار بازداشت موقت، متهم بایستی یکی از جرائم مذکور در فوق را انجام داده باشد، اما با این حال موارد دیگری نیز برای صدور قرار بازداشت موقت لازم است که این موارد عبارتند از:
چنانچه بازپرس تشخیص دهد که آزاد بودن متهم موجب می شود که وی آثار و دلایل جرم را از بین برده یا با دیگر متهمان و شهود تبانی کرده یا شهود را از دادن شهادت منصرف کند.
آزاد کردن متهم موجب فرار یا مخفی شدن او گردد.
آزاد بودن متهم موجب اخلال در نظم عمومی، به خطر افتادن جان شاکی، شهود، خانواده شهود و خود متهم شود.
بازپرس برای صدور این قرار بایستی به یکی از دلایل بالا اشاره نماید. این قرار حتما می بایست به دلیلی محکم و قانونی صادر گردد. همچنین ضمن قرار بایستی ذکر شود که متهم حق اعتراض دارد.
اعتراض به قرار بازداشت موقت
از هنگام ابلاغ قرار بازداشت موقت به متهم، وی ده روز فرصت دارد تا نسبت به این قرار در دادگاه عمومی یا انقلاب اعتراض کند. چنانچه اعتراض متهم رد شود، طبق قرار صادره بازداشت خواهد شد.
مدت زمان بازداشت موقت
بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری، حداکثر مدت قرار بازداشت موقت در مورد جرائم سلب کننده حیات که مجازات آنها اعدام و قصاص نفس است، 2 سال و برای دیگر جرائم یک سال است.
تبدیل قرار بازداشت موقت به دیگر قرارها
بعد از صدور قرار بازداشت موقت، طی مدت یک الی دو ماه، بایستی تکلیف پرونده در دادسرا مشخص شود، بعد از گذشت این مدت چنانچه تکلیف پرونده مشخص نشده باشد، بایستی بازپرس، قرار را فک یا تبدیل نماید که در این دو مورد به تایید دادستان احتیاجی نیست، ولی در صورتی که بازپرس تشخیص دهد که لازم است بازداشت ادامه یابد، این مورد را باید با تایید دادستان انجام دهد.
چنانچه در طول مدت بازداشت موقت، دلایل بازداشت از میان بروند، بازپرس بایستی با موافقت دادستان قرار بازداشت را رفع نماید. خود متهم هم در این شرایط می تواند درخواست رفع بازداشت را مطرح کند، در این مورد بازپرس باید طی مدت پنج روز پاسخ دهد.

هنگامی که پرونده ای در دادگاه مطرح شده و به آن رسیدگی می شود، فردی به عنوان متهم پرونده معرفی شده و بازپرس دادگاه، تحقیقات مقدماتی را آغاز می نماید.
برای اینکه بازپرس به متهم دسترسی داشته باشد و از فرار یا پنهان شدن وی جلوگیری کند، یکی از قرارهای تامین کیفری مانند قرار بازداشت موقت را صادر می نماید.
قرار بازداشت موقت چیست؟
قرار بازداشت موقت شدیدترین قراری می باشد که می تواند برای متهم صادر گردد. این قرار توسط بازپرس صادر گردیده و بایستی به تایید دادستان برسد، چنانچه دادستان، صدور این قرار را تایید ننماید، بازپرس باید قرار دیگری را صادر کند.
در صورتی که میان بازپرس و دادستان بر سر صدور این قرار اختلاف به وجود آید، این اختلاف در دادگاه بررسی خواهد شد.
موارد صدور قرار بازداشت
به دلیل سختگیری های قراربازداشت موقت، این قرار برای جرائم مهم صادر می گردد. این جرائم عبارتند از:
جرائمی که مجازات قانونی آنها اعدام یا قصاص نفس، حبس ابد یا قطع عضو بوده و نیز جرائم عمدی علیه تمامیت جسمانی افراد که مقدار دیه آنها یک سوم دیه کامل یا بیشتر از آن است.
جرائم تعزیری درجه 4 و بالاتر (جرائمی که مجازات آن ها حبس بیش از پنج سال، مجازات نقدی بیشتر از 18 میلیون تومان، انفصال دائم از خدمت، مصادره اموال و انحلال شخص حقوقی است.)
جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور که مجازات آنها درجه 5 و بالاتر است.
ایجاد مزاحمت و آزار و اذیت زنان و کودکان، تظاهر، قدرت نمایی و ایجاد مزاحمت برای افراد توسط چاقو یا هر گونه سلاح دیگری.
سرقت، کلاهبرداری، ارتشا و اختلاس، خیانت در امانت، جعل یا استفاده از سند مجعول چنانچه متهم یک فقره سابقه از هر کدام از این جرائم داشته باشد.
در این نوع جرائم نیز بازپرس قادر است قرار دیگری به جز بازداشت را انتخاب کند و برای صدور این قرار هیچ اجباری وجود ندارد.
موارد الزامی صدور قرار بازداشت موقت
همانگونه که ذکر شد برای صدور قرار بازداشت موقت، متهم بایستی یکی از جرائم مذکور در فوق را انجام داده باشد، اما با این حال موارد دیگری نیز برای صدور قرار بازداشت موقت لازم است که این موارد عبارتند از:
چنانچه بازپرس تشخیص دهد که آزاد بودن متهم موجب می شود که وی آثار و دلایل جرم را از بین برده یا با دیگر متهمان و شهود تبانی کرده یا شهود را از دادن شهادت منصرف کند.
آزاد کردن متهم موجب فرار یا مخفی شدن او گردد.
آزاد بودن متهم موجب اخلال در نظم عمومی، به خطر افتادن جان شاکی، شهود، خانواده شهود و خود متهم شود.
بازپرس برای صدور این قرار بایستی به یکی از دلایل بالا اشاره نماید. این قرار حتما می بایست به دلیلی محکم و قانونی صادر گردد. همچنین ضمن قرار بایستی ذکر شود که متهم حق اعتراض دارد.
اعتراض به قرار بازداشت موقت
از هنگام ابلاغ قرار بازداشت موقت به متهم، وی ده روز فرصت دارد تا نسبت به این قرار در دادگاه عمومی یا انقلاب اعتراض کند. چنانچه اعتراض متهم رد شود، طبق قرار صادره بازداشت خواهد شد.
مدت زمان بازداشت موقت
بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری، حداکثر مدت قرار بازداشت موقت در مورد جرائم سلب کننده حیات که مجازات آنها اعدام و قصاص نفس است، 2 سال و برای دیگر جرائم یک سال است.
تبدیل قرار بازداشت موقت به دیگر قرارها
بعد از صدور قرار بازداشت موقت، طی مدت یک الی دو ماه، بایستی تکلیف پرونده در دادسرا مشخص شود، بعد از گذشت این مدت چنانچه تکلیف پرونده مشخص نشده باشد، بایستی بازپرس، قرار را فک یا تبدیل نماید که در این دو مورد به تایید دادستان احتیاجی نیست، ولی در صورتی که بازپرس تشخیص دهد که لازم است بازداشت ادامه یابد، این مورد را باید با تایید دادستان انجام دهد.
چنانچه در طول مدت بازداشت موقت، دلایل بازداشت از میان بروند، بازپرس بایستی با موافقت دادستان قرار بازداشت را رفع نماید. خود متهم هم در این شرایط می تواند درخواست رفع بازداشت را مطرح کند، در این مورد بازپرس باید طی مدت پنج روز پاسخ دهد.